ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
26
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
كمتر و از بعضى بهتر و از بعضى بتر به مقدار ملاومى و « 1 » ملاومت اين حيوانات و نبات . و از بهر اينست كى هر فاعلى بر هر منفعلى كار نتوانذ كردن تا استعدادى نبوذ اعنى آماذكى و آراستكى مر قبول فعل را ، و بعضى از امزجه حيوان كرمترست و بعضى سردتر و حال اشخاص نيز هم برين « 2 » قياس [ بود ] « 3 » و حال اندامهاء مفرده بر همين ( f . 21 ) بايد شناختن و بضرورت هر محيلى را و هر مستحيلى را استعدادى ناچار ببايذ و الا فعل و انفعال بديد نيايذ البته . اندر خون « 4 » اكنون ياذ كنم اصناف هر يكى از جهار اخلاط و آغاز از صفت « 5 » خون كنيم كى تولد غذا « 6 » همه اندامها از وى است . بدانك هر طعامى و شرابى كمردم بخورذ نخست دهان بوقت خائيدن ورا بگرداند . دليل برين كى اكر طعام را از بس از ان كخائيذه باشد بجشذ « 7 » بدان مزّه نباشد كى اول بوذه بوذ . و باز جن فرو خورد نيز بر سر معده بباشد نزديك چهار ساعت ، و آنجا نيز متغير شوذ و باز بقعر معده افتذ و جهار ساعت ديكر انجا بماند و آنجا تمام بخته شوذ ، جن مزاج « 8 » و هيئت معده بر اعتدال بوذ اعنى طبيعى بوذ طعام زوذگوار بوذ « 9 » و اما اكر هيات معده هياتى بوذ بذ يا مزاج معده سرد بود ، يا گرمتر از ان كببايذ و « 10 » نامعتدل « 11 » بوذ بدان دو كيفيت ديكر اعنى رطوبت و يبوست ، آنكاه « 12 » مقدار درنك بوذن طعام اندر معده ازين هشت ساعت كمتر و بيشتر كردد « 13 » و بجاى ديگر ياذ كنم اين مسئله را . باز از معده بسوى
--> ( 1 ) - ف : « ملاومى و » ندارد . ( 2 ) - ف : نيز بر همين . ( 3 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل : بوده . ( 4 ) - ف : باب فى ذكر الدم . ( 5 ) - ف : « صفت » ندارد . ( 6 ) - ف : « غذا » ندارد . ( 7 ) - ف : بخايذ . ( 8 ) - ف : بمزاج . ( 9 ) - ب ه : جون معتدل بوذ ، صح . ( 10 ) - ب ه : طعام . ( 11 - 10 ) - ف : يا معتدل . ( 12 ) - ف : آنكه . ( 13 ) - ب ه : بحسب ان دو حال و بحسب زودكوارى و ديركوارى آن طعام ، صح .